Vietnam Museum of Ethnology, Nguyen Van Huyen St, Cau Giay Dist, Hanoi.
Hotline: 0981 20 29 25 - 0981 20 29 22

Múa rối nước dân gian môn nghệ thuật sân khấu đặc biệt của nền văn hóa truyền thống dân tộc

Múa rối nước (hay còn gọi là trò rối nước) là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống độc đáo, ra đời từ nền văn hóa lúa nước. Từ một nghệ thuật mang yếu tố dân gian, múa rối nước đã trở thành một nghệ thuật truyền thống, một sáng tạo đặc biệt của người Việt.

Sân khấu múa rối nước tại bảo tàng dân tộc học Việt Nam
Sân khấu múa rối nước tại bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Sự ra đời của môn nghệ thuật truyền thống

Múa rối nước đã ra đời chừng hơn 10 thế kỷ trước ở vùng châu thổ sông Hồng. Loại hình này thường diễn vào dịp lễ, hội làng, ngày vui, ngày Tết, dùng con rối diễn trò, diễn kịch trên mặt nước. Trò rối nước cũng được coi là nét văn hóa phi vật thể đặc sắc của dân tộc Việt Nam.

Do tính đặc sắc, nên từ nghệ thuật mang yếu tố dân gian, múa rối nước đã nhanh chóng trở thành nghệ thuật truyền thống, có thể sánh ngang với tuồng, chèo là những bộ môn nghệ thuật có vị trí cao trong nền sân khấu dân tộc. Múa rối có ở nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng múa rối nước thì chỉ duy nhất có ở Việt Nam.

Tiền thân của nghệ thuật sân khấu cổ truyền là những trò diễn dân gian. Có khá nhiều loại hình diễn xướng sân khấu cổ truyền, trong đó tiêu biểu là chèo, múa rối, múa rối nước, ca trù, tuồng… Rất đáng lưu ý là, trong các nghệ thuật diễn xướng cổ truyền đó thì chèo, múa rối nước và ca trù là những loại hình sân khấu diễn xướng mang đậm bản sắc văn hoá của cư dân trồng lúa nước vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Những con rối biến tấu trên mặt bnuowsc một cách tài tình
Những con rối biến tấu trên mặt nước một cách tài tình

Độc đáo với những quân rối trong môn nghệ thuật

Con rối làm bằng gỗ sung, loại gỗ nhẹ nổi trên mặt nước, được đục cốt, đẽo với những đường nét cách điệu riêng sau đó gọt giũa, đánh bóng và trang trí với nhiều màu sơn khác nhau để làm tôn thêm đường nét tính cách cho từng nhân vật. Hình thù của con rối thường tươi tắn, ngộ nghĩnh, tính hài và tính tượng trưng cao.

Phần thân rối là phần nổi lên mặt nước thể hiện nhân vật, còn phần đế là phần chìm dưới mặt nước giữ cho rối nổi bên trên và là nơi lắp máy điều khiển cho quân rối cử động.

Máy điều khiển và kỹ xảo điều khiển trong múa rối nước tạo nên hành động của quân rối nước trên sân khấu, đó chính là mấu chốt của nghệ thuật trò rối nước .Máy điều khiển rối nước có thể được chia làm hai loại cơ bản: máy sào và máy dây đều có nhiệm vụ làm di chuyển quân rối và tạo hành động cho nhân vật. Máy điều khiển được giấu trong lòng nước, lợi dụng sức nước, tạo sự điều khiển từ xa, cống hiến cho người xem nhiều điều kỳ lạ, bất ngờ.

Buồng trò rối nước là nhà rối hay thủy đình thường được dựng lên giữa ao, hồ với kiến trúc cân đối tượng trưng cho mái đình của vùng nông thôn Việt Nam.

Bên trong buồng trò các nghệ nhân đang điều khiển quân rối
Bên trong buồng trò các nghệ nhân đang điều khiển quân rối

Người nghệ nhân rối nước đứng trong buồng trò để điều khiển con rối. Họ thao tác từng cây sào, thừng, vọt… hoặc giật con rối bằng hệ thống dây bố trí ở bên ngoài hoặc dưới nước Sự thành công của quân rối nước chủ yếu trông vào sự cử động của thân hình, hành động làm trò đóng kịch của nó

Sân khấu rối nước là khoảng trống trước mặt buồng trò. Buồng trò, sân khấu được trang bị cờ, quạt, voi, lọng, cổng hàng mã…Buổi diễn rất nhộn nhịp với lời ca, tiếng trống, mò, tù và, chen tiếng pháo chuột, pháo thăng thiên, pháo mở cờ từ dưới nước lên, trong ánh sáng lung linh và màn khói huyền ảo

Rồng phun lửa đặc sắc trong show diễn
Rồng phun lửa đặc sắc trong show diễn

Trò rối nước là trò khéo lấy động tác làm ngôn ngữ diễn đạt, rối nước gắn bó với âm nhạc như nghệ thuật múa. Âm nhạc điều khiển tốc độ, giữ nhịp, dẫn dắt động tác, gây không khí với tiết tấu truyền thống giữ vai trò chủ đạo của trò rối nước, nhạc rối nước thường sử dụng các làn điệu chèo hoặc dân ca đồng bằng Bắc Bộ

Nghệ nhân giáo lưu cùng khán giả sau mỗi buổi diễn
Nghệ nhân giáo lưu cùng khán giả sau mỗi buổi diễn

Sự đa dạng từ các phường diễn

Nghệ thuật rối nước là đặc phẩm văn hoá bản địa dân tộc Việt, phát triển ở hầu hết các làng xã quanh kinh thành Thăng Long như Đào Thục, Đào Xá – Huyện Đông Anh, chùa Nành – Gia Lâm, Phường rối nước xã Thanh Hải – Thanh Hà – Hải Dương và nhiều phường rối ở hầu hết các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.

Nghệ nhân nổi tiếng đến từ phường Thanh Hải
Nghệ nhân nổi tiếng đến từ phường Thanh Hải

Cứ 3 tháng múa rối nước tại Bảo tàng dân tộc học lại thay đổi các phừng diễn một lần đẻ tạo nên nét đặc sắc và đa dạng trong phong cách biểu diễn.

⇒Xem thêm tại: Múa rối nước LongLink – Những giá trị khác biệt hấp dẫn học sinh đến tham quan và trải nghiệm

Ngày nay, hầu hết các du khách ngoại quốc thăm nước ta đều muốn xem múa rối nước tại Bảo tàng dân tộc học. Rạp Múa rối nước ở đây  hôm nào cũng đầy kín khán giả. Qua hàng ngàn năm, trò diễn dân gian đã trở thành một bộ môn nghệ thuật đầy sức cuốn hút. Có thể nói, nghệ thuật múa rối nước là một thành công lớn của nền văn hóa Việt Nam ta!

Du khách nhí trải nghiệm hoát độngư xem múa rối nước tại bảo tàng
Du khách nhí trải nghiệm hoát độngư xem múa rối nước tại bảo tàng

Ý nghĩa của môn nghệ thuật múa rối nước dân gian

Có thể nói, Múa rối nước là một trong những loại hình nghệ thuật của hội hè làng xóm, là nét sinh hoạt vǎn hoá mang tính cộng đồng cao và là sáng tạo bí truyền của từng phường, từng hội, từng nghệ nhân. Những năm gần đây, múa rối nước ở Việt Nam đã được các cấp, ngành chức năng quan tâm, bảo tồn như đầu tư trang, thiết bị, dựng tiết mục biểu diễn, tổ chức liên hoan , tổ chức các lớp chuyển giao kỹ năng, gắn hoạt động biểu diễn rối nước với các tour, tuyến du lịch, tạo điều kiện cho các nghệ nhân trình diễn phục vụ nhân dân . Các nghệ nhân  luôn có ý thức và hành động thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy, quảng bá di sản văn hóa đặc sắc này tới bạn bè trong nước và quốc tế. Cuối tuần hãy trang thủ thời gian đến bảo tàng để xem những màn biểu diễn múa rối nước hấp dẫn bạn nhé!

⇒Xem thêm tại: Nội dung hấp dẫn xoay quanh các tích trò múa rối nước tại LongLink VietNam

NHẬN QUÀ ĐẶC BIỆT KHI ĐĂNG KÝ
XEM RỐI NƯỚC NGAY HÔM NAY !

  • Hỗ trợ trực tuyến 24/24
    0981 20 29 25
  • Hỗ trợ trực tuyến 24/24
    0987 44 66 99